{"id":16,"date":"2026-06-09T13:37:51","date_gmt":"2026-06-09T13:37:51","guid":{"rendered":"https:\/\/martamichalkiewicz.pl\/?p=16"},"modified":"2026-06-09T14:15:38","modified_gmt":"2026-06-09T14:15:38","slug":"krwawnik-zwyczajny-niepozorny-skarb-naszych-lak-i-ogrodow","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/martamichalkiewicz.pl\/?p=16","title":{"rendered":"Krwawnik zwyczajny, niepozorny skarb naszych \u0142\u0105k i ogrod\u00f3w."},"content":{"rendered":"
\n
\"\"<\/figure>\n<\/div>\n\n\n

Krwawnik zwyczajny by\u0142 jednym z temat\u00f3w mojej monografii przygotowanej podczas nauki na kierunku Zielarz\u2013Fitoterapeuta. Postanowi\u0142am podzieli\u0107 si\u0119 cz\u0119\u015bci\u0105 tej wiedzy w formie artyku\u0142u popularnonaukowego, \u0142\u0105cz\u0105cego tradycj\u0119 zielarsk\u0105 z wynikami wsp\u00f3\u0142czesnych bada\u0144 naukowych.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Niekt\u00f3re ro\u015bliny lecznicze pojawiaj\u0105 si\u0119 w \u017ar\u00f3d\u0142ach historycznych tak cz\u0119sto, \u017ce trudno oddzieli\u0107 fakty od legend. Jedn\u0105 z nich jest bez w\u0105tpienia krwawnik zwyczajny (Achillea millefolium L<\/em>.), niepozorna ro\u015blina o charakterystycznych bia\u0142ych lub r\u00f3\u017cowych baldachach kwiat\u00f3w, spotykana niemal na ka\u017cdym polskim polu, \u0142\u0105ce czy przy drodze.<\/p>\n\n\n\n

Cho\u0107 wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie wiele os\u00f3b traktuje go jak zwyk\u0142y chwast, przez stulecia by\u0142 jednym z najwa\u017cniejszych surowc\u00f3w zielarskich Europy. Stosowano go do opatrywania ran, wspomagania trawienia, \u0142agodzenia dolegliwo\u015bci kobiecych oraz leczenia r\u00f3\u017cnorodnych schorze\u0144 sk\u00f3ry. Jego znaczenie by\u0142o tak du\u017ce, \u017ce \u015blady wykorzystania krwawnika odnajdujemy zar\u00f3wno w medycynie ludowej, jak i w staro\u017cytnych tekstach medycznych.<\/p>\n\n\n\n

Co ciekawe, zainteresowanie krwawnikiem nie os\u0142ab\u0142o wraz z rozwojem wsp\u00f3\u0142czesnej nauki. Wr\u0119cz przeciwnie, badania fitochemiczne pozwoli\u0142y zidentyfikowa\u0107 liczne zwi\u0105zki biologicznie czynne obecne w tej ro\u015blinie, a cz\u0119\u015b\u0107 tradycyjnych zastosowa\u0144 znajduje dzi\u015b potwierdzenie w badaniach laboratoryjnych i farmakologicznych.<\/p>\n\n\n\n

W niniejszym artykule przyjrzymy si\u0119 bli\u017cej historii krwawnika, jego w\u0142a\u015bciwo\u015bciom, sk\u0142adowi chemicznemu oraz miejscu, jakie zajmuje we wsp\u00f3\u0142czesnej fitoterapii.<\/p>\n\n\n

\n
\"\"<\/figure>\n<\/div>\n\n\n

Naukowa nazwa krwawnika, to Achillea millefolium i nie jest ona  przypadkowa. Nazwa  Achillea nawi\u0105zuje  do mitologicznego Achillesa, jednego z najs\u0142ynniejszych bohater\u00f3w mitologii greckiej.<\/h2>\n\n\n\n

Wed\u0142ug staro\u017cytnych przekaz\u00f3w Achilles<\/strong> mia\u0142 wykorzystywa\u0107 krwawnik do opatrywania ran odnoszonych przez swoich wojownik\u00f3w podczas wojny troja\u0144skiej. Cho\u0107 trudno dzi\u015b jednoznacznie stwierdzi\u0107, ile w tej historii jest prawdy, sama legenda przetrwa\u0142a tysi\u0105ce lat i na trwa\u0142e wpisa\u0142a si\u0119 w histori\u0119 zielarstwa.<\/p>\n\n\n\n

Drugi cz\u0142on nazwy gatunkowej, millefolium<\/strong> pochodzi z j\u0119zyka \u0142aci\u0144skiego i oznacza dos\u0142ownie \u201etysi\u0105c li\u015bci\u201d<\/strong>. Jest to nawi\u0105zanie do charakterystycznych, silnie pierzastych li\u015bci ro\u015bliny, kt\u00f3re sprawiaj\u0105 wra\u017cenie z\u0142o\u017conych z niezliczonej liczby drobnych listk\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

Krwawnik by\u0142 ceniony nie tylko przez Grek\u00f3w. W \u015bredniowiecznej Europie wykorzystywano go jako ro\u015blin\u0119 lecznicz\u0105, magiczn\u0105 i ochronn\u0105. Wierzono, \u017ce potrafi odstrasza\u0107 z\u0142e moce, chroni\u0107 przed chorobami oraz wspiera\u0107 gojenie ran. W wielu regionach Europy stanowi\u0142 obowi\u0105zkowy element przydomowych ogr\u00f3dk\u00f3w zielarskich.<\/p>\n\n\n\n

Interesuj\u0105ce jest r\u00f3wnie\u017c to, \u017ce podobne zastosowania krwawnika rozwija\u0142y si\u0119 niezale\u017cnie w r\u00f3\u017cnych cz\u0119\u015bciach \u015bwiata. Zar\u00f3wno w Europie, jak i w Azji czy Ameryce P\u00f3\u0142nocnej by\u0142 wykorzystywany g\u0142\u00f3wnie jako \u015brodek wspomagaj\u0105cy gojenie uszkodze\u0144 sk\u00f3ry, ograniczaj\u0105cy krwawienia oraz wspieraj\u0105cy funkcjonowanie uk\u0142adu pokarmowego.<\/p>\n\n\n\n

Dzisiaj krwawnik pozostaje jedn\u0105 z najlepiej rozpoznawalnych ro\u015blin zielarskich Europy. Cho\u0107 medycyna dysponuje znacznie bardziej zaawansowanymi metodami leczenia ni\u017c w czasach Achillesa, zainteresowanie t\u0105 ro\u015blin\u0105 nie s\u0142abnie. Wr\u0119cz przeciwnie, wsp\u00f3\u0142czesne badania pozwalaj\u0105 coraz lepiej zrozumie\u0107, dlaczego od tysi\u0119cy lat zajmuje ona tak wa\u017cne miejsce w tradycyjnej fitoterapii.<\/p>\n\n\n

\n
\"\"<\/figure>\n<\/div>\n\n\n

Krwawnik zwyczajny (Achillea millefolium L.)<\/em> nale\u017cy do najbardziej rozpowszechnionych ro\u015blin zielnych strefy umiarkowanej. Wyst\u0119puje naturalnie niemal w ca\u0142ej Europie, znacznej cz\u0119\u015bci Azji oraz Ameryki P\u00f3\u0142nocnej. Dzi\u0119ki du\u017cej zdolno\u015bci przystosowawczej zosta\u0142 zawleczony r\u00f3wnie\u017c do wielu innych region\u00f3w \u015bwiata, gdzie szybko zaaklimatyzowa\u0142 si\u0119 w \u015brodowisku naturalnym.<\/h2>\n\n\n\n

W Polsce jest gatunkiem pospolitym. Spotka\u0107 go mo\u017cna praktycznie wsz\u0119dzie, na \u0142\u0105kach, pastwiskach, przydro\u017cach, nieu\u017cytkach, obrze\u017cach p\u00f3l uprawnych, nasypach kolejowych czy skrajach las\u00f3w. Szczeg\u00f3lnie dobrze rozwija si\u0119 na stanowiskach s\u0142onecznych, gdzie gleba jest umiarkowanie sucha i przepuszczalna.<\/p>\n\n\n\n

Jedn\u0105 z cech, kt\u00f3re pozwoli\u0142y krwawnikowi odnie\u015b\u0107 ewolucyjny sukces, jest jego niezwyk\u0142a odporno\u015b\u0107. Ro\u015blina dobrze znosi okresowe susze, zmienne temperatury oraz niezbyt \u017cyzne pod\u0142o\u017ce. Dzi\u0119ki rozbudowanemu systemowi korzeniowemu potrafi skutecznie wykorzystywa\u0107 dost\u0119pne zasoby wody i sk\u0142adnik\u00f3w mineralnych.<\/p>\n\n\n\n

Dla zielarzy jest to r\u00f3wnie\u017c dobra wiadomo\u015b\u0107, gdy\u017c krwawnik nale\u017cy do tych ro\u015blin, kt\u00f3re stosunkowo \u0142atwo odnale\u017a\u0107 w naturalnym \u015brodowisku. Warto jednak pami\u0119ta\u0107, \u017ce do cel\u00f3w zielarskich powinien by\u0107 zbierany wy\u0142\u0105cznie z miejsc oddalonych od ruchliwych dr\u00f3g, zak\u0142ad\u00f3w przemys\u0142owych oraz teren\u00f3w nara\u017conych na zanieczyszczenia.<\/p>\n\n\n\n

Na pierwszy rzut oka krwawnik mo\u017ce wydawa\u0107 si\u0119 niepozorny. Dopiero bli\u017csza obserwacja pozwala dostrzec, jak charakterystyczna jest jego budowa.<\/p>\n\n\n\n

Ro\u015blina osi\u0105ga zazwyczaj od 20 do 80 centymetr\u00f3w wysoko\u015bci, cho\u0107 w sprzyjaj\u0105cych warunkach mo\u017ce dorasta\u0107 nawet do jednego metra. Wytwarza sztywn\u0105, wzniesion\u0105 \u0142odyg\u0119, kt\u00f3ra w g\u00f3rnej cz\u0119\u015bci zwykle rozga\u0142\u0119zia si\u0119, tworz\u0105c miejsce dla licznych kwiatostan\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

Najbardziej charakterystycznym elementem krwawnika s\u0105 jego li\u015bcie. S\u0105 one silnie pierzastosieczne i podzielone na liczne, bardzo w\u0105skie odcinki. To w\u0142a\u015bnie ten wygl\u0105d sprawi\u0142, \u017ce gatunek otrzyma\u0142 nazw\u0119 millefolium , \u201etysi\u0105clistny\u201d. Delikatne rozcz\u0142onkowanie li\u015bci sprawia wra\u017cenie niezwyk\u0142ej lekko\u015bci, mimo \u017ce sama ro\u015blina jest wyj\u0105tkowo wytrzyma\u0142a.<\/p>\n\n\n\n

Li\u015bcie dolne tworz\u0105 przy ziemi rozet\u0119, natomiast wy\u017csze osadzone s\u0105 bezpo\u015brednio na \u0142odydze. Po roztarciu wydzielaj\u0105 charakterystyczny, aromatyczny zapach b\u0119d\u0105cy efektem obecno\u015bci olejk\u00f3w eterycznych.<\/p>\n\n\n\n

Jego kwiaty przyci\u0105gaj\u0105 owady.Okres kwitnienia krwawnika przypada najcz\u0119\u015bciej od czerwca do wrze\u015bnia.To, co potocznie nazywamy \u201ekwiatem\u201d krwawnika, jest w rzeczywisto\u015bci z\u0142o\u017conym kwiatostanem sk\u0142adaj\u0105cym si\u0119 z wielu drobnych koszyczk\u00f3w kwiatowych. Zebrane s\u0105 one na szczycie \u0142odygi w charakterystyczne baldachogrona przypominaj\u0105ce niewielkie parasole.<\/p>\n\n\n\n

Najcz\u0119\u015bciej spotykane s\u0105 odmiany o kwiatach bia\u0142ych, jednak w naturze wyst\u0119puj\u0105 r\u00f3wnie\u017c formy r\u00f3\u017cowe, kremowe, a nawet lekko purpurowe.<\/p>\n\n\n\n

Kwiaty krwawnika stanowi\u0105 cenne \u017ar\u00f3d\u0142o nektaru i py\u0142ku dla wielu gatunk\u00f3w owad\u00f3w zapylaj\u0105cych. Ch\u0119tnie odwiedzaj\u0105 je pszczo\u0142y, trzmiele, motyle oraz liczne gatunki much\u00f3wek. Z tego wzgl\u0119du ro\u015blina odgrywa istotn\u0105 rol\u0119 w lokalnych ekosystemach.<\/p>\n\n\n

\n
\"\"<\/figure>\n<\/div>\n\n\n

Surowiec zielarski<\/strong><\/h2>\n\n\n\n

W fitoterapii wykorzystuje si\u0119 przede wszystkim dwa surowce:<\/p>\n\n\n\n

Ziele krwawnika <\/strong>(Herba Millefolii).Obejmuje g\u00f3rne, ulistnione cz\u0119\u015bci p\u0119d\u00f3w zbierane w okresie kwitnienia.<\/p>\n\n\n\n

Kwiat krwawnika<\/strong> (Flos Millefolii).Stanowi surowiec szczeg\u00f3lnie bogaty w olejki eteryczne i zwi\u0105zki aktywne odpowiedzialne za cz\u0119\u015b\u0107 w\u0142a\u015bciwo\u015bci biologicznych ro\u015bliny.<\/p>\n\n\n\n

Zbi\u00f3r przeprowadza si\u0119 zwykle w s\u0142oneczne, suche dni, kiedy zawarto\u015b\u0107 substancji czynnych jest najwi\u0119ksza. Prawid\u0142owo wysuszony surowiec zachowuje charakterystyczny aromat oraz naturaln\u0105 barw\u0119.<\/p>\n\n\n\n

Warto wspomnie\u0107, \u017ce krwawnik przez wieki pe\u0142ni\u0142 znacznie wi\u0119cej funkcji ni\u017c wy\u0142\u0105cznie lecznicz\u0105.<\/p>\n\n\n\n

W wielu regionach Europy dodawano go do bukiet\u00f3w ochronnych, wykorzystywano w obrz\u0119dach ludowych, a niekiedy nawet jako sk\u0142adnik napoj\u00f3w fermentowanych. Dawni zielarze wierzyli, \u017ce pomaga nie tylko cia\u0142u, ale r\u00f3wnie\u017c umys\u0142owi, wzmacniaj\u0105c odwag\u0119, wytrwa\u0142o\u015b\u0107 i odporno\u015b\u0107 psychiczn\u0105.<\/p>\n\n\n\n

Cho\u0107 wsp\u00f3\u0142czesna nauka nie zajmuje si\u0119 ocen\u0105 takich przekona\u0144, pokazuj\u0105 one, jak wa\u017cnym elementem kultury i tradycji by\u0142 przez stulecia ten niepozorny mieszkaniec europejskich \u0142\u0105k.<\/p>\n\n\n

\n
\"\"<\/figure>\n<\/div>\n\n\n

Cenny sk\u0142ad chemiczny. <\/h2>\n\n\n\n

To w\u0142a\u015bnie sk\u0142ad chemiczny krwawnika sprawi\u0142, \u017ce od stuleci budzi zainteresowanie zar\u00f3wno zielarzy, jak i wsp\u00f3\u0142czesnych naukowc\u00f3w. Cho\u0107 na pierwszy rzut oka ro\u015blina wydaje si\u0119 niepozorna, jej tkanki zawieraj\u0105 bogaty zestaw substancji biologicznie czynnych, kt\u00f3re wzajemnie si\u0119 uzupe\u0142niaj\u0105 i odpowiadaj\u0105 za obserwowane dzia\u0142anie farmakologiczne.<\/p>\n\n\n\n

W fitoterapii coraz cz\u0119\u015bciej podkre\u015bla si\u0119, \u017ce skuteczno\u015b\u0107 ro\u015blin leczniczych nie wynika z obecno\u015bci pojedynczego zwi\u0105zku, lecz z efektu synergii wielu substancji aktywnych. Krwawnik jest doskona\u0142ym przyk\u0142adem takiego zjawiska.<\/p>\n\n\n\n

Jednym z najwa\u017cniejszych sk\u0142adnik\u00f3w krwawnika jest olejek eteryczny, kt\u00f3rego zawarto\u015b\u0107 mo\u017ce r\u00f3\u017cni\u0107 si\u0119 w zale\u017cno\u015bci od miejsca wyst\u0119powania ro\u015bliny, warunk\u00f3w \u015brodowiskowych oraz terminu zbioru.<\/h2>\n\n\n\n

W sk\u0142ad olejku wchodz\u0105 mi\u0119dzy innymi:<\/p>\n\n\n\n

    \n
  • chamazulen,<\/strong><\/li>\n\n\n\n
  • borneol,<\/strong><\/li>\n\n\n\n
  • kamfora,<\/strong><\/li>\n\n\n\n
  • cyneol,<\/strong><\/li>\n\n\n\n
  • pinen,<\/strong><\/li>\n\n\n\n
  • kariofilen.<\/strong><\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n

    Szczeg\u00f3lne zainteresowanie wzbudza chamazulen<\/strong> , zwi\u0105zek nadaj\u0105cy niekt\u00f3rym olejkom charakterystyczne niebieskie zabarwienie. Powstaje on podczas procesu destylacji z prekursor\u00f3w obecnych w ro\u015blinie.<\/p>\n\n\n\n

    Badania wskazuj\u0105, \u017ce chamazulen mo\u017ce wykazywa\u0107 w\u0142a\u015bciwo\u015bci:<\/p>\n\n\n\n

      \n
    • przeciwzapalne,<\/strong><\/li>\n\n\n\n
    • antyoksydacyjne,<\/strong><\/li>\n\n\n\n
    • \u0142agodz\u0105ce podra\u017cnienia sk\u00f3ry.<\/strong><\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n

      To w\u0142a\u015bnie obecno\u015b\u0107 tej grupy zwi\u0105zk\u00f3w cz\u0119\u015bciowo t\u0142umaczy tradycyjne wykorzystanie krwawnika przy stanach zapalnych oraz drobnych uszkodzeniach sk\u00f3ry.<\/p>\n\n\n\n

      Innym r\u00f3wnie cennym sk\u0142adnikiem s\u0105 flawonoidy. <\/h2>\n\n\n\n

      W krwawniku zidentyfikowano mi\u0119dzy innymi:<\/p>\n\n\n\n

        \n
      • apigenin\u0119,<\/strong><\/li>\n\n\n\n
      • luteolin\u0119,<\/strong><\/li>\n\n\n\n
      • rutyn\u0119,<\/strong><\/li>\n\n\n\n
      • kwercetyn\u0119.<\/strong><\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n

        Flawonoidy nale\u017c\u0105 do najlepiej przebadanych naturalnych antyoksydant\u00f3w. Ich podstawowym zadaniem jest neutralizacja wolnych rodnik\u00f3w oraz ograniczanie stresu oksydacyjnego.<\/p>\n\n\n\n

        Z punktu widzenia zdrowia cz\u0142owieka ma to ogromne znaczenie, poniewa\u017c przewlek\u0142y stres oksydacyjny uczestniczy w rozwoju wielu chor\u00f3b cywilizacyjnych, w tym schorze\u0144 sercowo-naczyniowych, neurodegeneracyjnych oraz proces\u00f3w przyspieszonego starzenia.<\/p>\n\n\n\n

        W ziele wyst\u0119puj\u0105 tak\u017ce laktony  seskwiterpenowe.<\/h2>\n\n\n\n

        Jest to grupa zwi\u0105zk\u00f3w charakterystycznych dla wielu przedstawicieli rodziny astrowatych. To w\u0142a\u015bnie one odpowiadaj\u0105 mi\u0119dzy innymi za lekko gorzkawy smak ro\u015bliny.<\/p>\n\n\n\n

        Substancje te mog\u0105:<\/p>\n\n\n\n

          \n
        • pobudza\u0107 wydzielanie sok\u00f3w trawiennych,<\/strong><\/li>\n\n\n\n
        • wspiera\u0107 procesy trawienne,<\/strong><\/li>\n\n\n\n
        • wp\u0142ywa\u0107 na czynno\u015b\u0107 p\u0119cherzyka \u017c\u00f3\u0142ciowego,<\/strong><\/li>\n\n\n\n
        • uczestniczy\u0107 w regulacji proces\u00f3w zapalnych.<\/strong><\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n

          Niekt\u00f3re laktony seskwiterpenowe mog\u0105 r\u00f3wnie\u017c odpowiada\u0107 za reakcje alergiczne wyst\u0119puj\u0105ce u os\u00f3b nadwra\u017cliwych na ro\u015bliny z rodziny Asteraceae.<\/p>\n\n\n\n

          Achilleina, to zwi\u0105zek, kt\u00f3ry rozs\u0142awi\u0142 krwawnik.<\/h2>\n\n\n\n

          Nazwa ta nawi\u0105zuje oczywi\u015bcie do Achillesa i legend zwi\u0105zanych z wykorzystaniem ro\u015bliny do opatrywania ran. Cho\u0107 mechanizmy dzia\u0142ania achilleiny nadal s\u0105 przedmiotem bada\u0144, przypuszcza si\u0119, \u017ce mo\u017ce ona uczestniczy\u0107 w procesach zwi\u0105zanych z ograniczaniem drobnych krwawie\u0144 oraz wspieraniem naturalnych mechanizm\u00f3w naprawczych organizmu.<\/p>\n\n\n\n

          To w\u0142a\u015bnie od tych w\u0142a\u015bciwo\u015bci wywodzi si\u0119 polska nazwa \u201ekrwawnik\u201d.<\/p>\n\n\n\n

          W krwawniku znajdziemy r\u00f3wnie\u017c garbniki  i zwi\u0105zki \u015bci\u0105gaj\u0105ce. S\u0105 to zwi\u0105zki ro\u015blinne wykazuj\u0105ce dzia\u0142anie: \u015bci\u0105gaj\u0105ce, ochronne, przeciwbakteryjne.<\/h2>\n\n\n\n

          Garbniki tworz\u0105 na powierzchni b\u0142on \u015bluzowych cienk\u0105 warstw\u0119 ochronn\u0105, dzi\u0119ki czemu mog\u0105 ogranicza\u0107 podra\u017cnienia i wspiera\u0107 proces regeneracji tkanek.<\/p>\n\n\n\n

          Ich obecno\u015b\u0107 cz\u0119\u015bciowo t\u0142umaczy tradycyjne zastosowanie krwawnika przy problemach przewodu pokarmowego oraz do piel\u0119gnacji sk\u00f3ry.<\/p>\n\n\n\n

          Kwasy fenolowe.<\/h2>\n\n\n\n

          W zielu krwawnika obecne s\u0105 r\u00f3wnie\u017c liczne kwasy fenolowe, mi\u0119dzy innymi: kwas chlorogenowy, kwas kawowy, kwas ferulowy. Zwi\u0105zki te wykazuj\u0105 aktywno\u015b\u0107 przeciwutleniaj\u0105c\u0105 oraz wspieraj\u0105 naturalne mechanizmy ochronne organizmu przed dzia\u0142aniem czynnik\u00f3w \u015brodowiskowych. Coraz wi\u0119cej bada\u0144 wskazuje r\u00f3wnie\u017c na ich potencjalny udzia\u0142 w regulacji proces\u00f3w zapalnych.<\/p>\n\n\n\n

          Analizuj\u0105c sk\u0142ad chemiczny  krwawnika, \u0142atwo zauwa\u017cy\u0107, \u017ce zawiera on substancje oddzia\u0142uj\u0105ce na wiele r\u00f3\u017cnych uk\u0142ad\u00f3w organizmu jednocze\u015bnie.<\/p>\n\n\n\n

          Niekt\u00f3re zwi\u0105zki wspieraj\u0105 procesy trawienne<\/strong>, inne wykazuj\u0105 aktywno\u015b\u0107 przeciwutleniaj\u0105c\u0105<\/strong>, jeszcze inne wp\u0142ywaj\u0105 na procesy gojenia<\/strong> czy funkcjonowanie uk\u0142adu kr\u0105\u017cenia<\/strong>.<\/p>\n\n\n\n

          To w\u0142a\u015bnie ta wielokierunkowo\u015b\u0107 dzia\u0142ania sprawi\u0142a, \u017ce przez wieki krwawnik by\u0142 okre\u015blany mianem jednej z najbardziej wszechstronnych ro\u015blin leczniczych Europy.<\/p>\n\n\n\n

          Krwawnik zwyczajny nale\u017cy do tych ro\u015blin leczniczych, kt\u00f3rych zastosowanie wykracza daleko poza jeden konkretny uk\u0142ad organizmu. Ju\u017c staro\u017cytni zielarze zauwa\u017cyli, \u017ce pomaga zar\u00f3wno przy ranach, jak i problemach trawiennych czy dolegliwo\u015bciach kobiecych. Wsp\u00f3\u0142czesna fitoterapia w wielu przypadkach potwierdza te obserwacje, wskazuj\u0105c na zwi\u0105zki aktywne odpowiedzialne za poszczeg\u00f3lne efekty biologiczne.<\/h2>\n\n\n\n

          Jednym z najlepiej znanych zastosowa\u0144 krwawnika jest wspomaganie pracy przewodu pokarmowego.<\/p>\n\n\n\n

          Substancje gorzkie oraz olejki eteryczne obecne w zielu pobudzaj\u0105 wydzielanie:<\/p>\n\n\n\n